دولت هند با اجرای مجموعهای از برنامههای ملی و سرمایهگذاریهای چندمیلیارددلاری، در حال ایجاد یک زیستبوم جامع نوآوری، تحقیق و توسعه است؛ رویکردی که از فناوریهای راهبردی و عمیق تا پرورش نوآفرینان و پژوهشگران جوان را در بر میگیرد.
دولت هند با هدف تقویت نوآوری، توسعه تحقیق و شکلدهی یک زیستبوم فناورانه پایدار، مجموعهای از برنامههای ملی را در سطحی گسترده طراحی و اجرا کرده است. این برنامهها که جوانان، پژوهشگران، دانشگاهها و بخش خصوصی را هدف قرار میدهند، بخشی از راهبرد بلندمدت این کشور برای تبدیل شدن به یکی از بازیگران اصلی فناوریهای نوظهور در جهان به شمار میروند.
در مرکز این رویکرد، طرح توسعه تحقیق و نوآوری (RDI) قرار دارد که توسط وزارت علوم و فناوری هند مدیریت میشود. این طرح با بودجهای بالغ بر یک تریلیون روپیه (حدود ۱۱ میلیارد دلار) و دوره اجرای ششساله، یکی از بزرگترین سرمایهگذاریهای ملی هند در حوزه پژوهش و فناوری محسوب میشود. هدف اصلی RDI، افزایش مشارکت بخش خصوصی در تحقیق و نوآوری، حمایت از فناوریهای عمیق و راهبردی، تامین مالی پروژههای تحولآفرین و ایجاد صندوقهای سرمایهگذاری برای فناوریهای پیشرفته است.
حوزههای تمرکز این طرح طیف گستردهای از اولویتهای فناورانه را شامل میشود؛ از انتقال انرژی به منابع پاک و مقابله با تغییرات اقلیمی گرفته تا توسعه هوش مصنوعی، فناوریهای کوانتومی، رباتیک، کاوشهای فضایی، زیستفناوری، تجهیزات پزشکی، فناوری سلامت و اقتصاد دیجیتال. انتظار میرود اجرای این طرح، مسیر حرکت نوآوریها را از پژوهشهای بنیادین به نمونههای عملیاتی و در نهایت محصولات تجاری هموار کرده و زمینهساز رشد اقتصادی مبتنی بر دانش شود.
در کنار RDI، ماموریت ملی کوانتوم با بودجه ۶۰ میلیارد روپیه و افق اجرایی هشتساله (۲۰۲۳ تا ۲۰۳۱) نقش مهمی در توسعه فناوریهای پیشرفته ایفا کرده است. تاکنون چهار مرکز تخصصی کوانتوم در موسسه علوم بنگلور و دانشگاههای فناوری مَدرَس، بمبئی و دهلی راهاندازی شدهاند. این مراکز علاوه بر پیشبرد محاسبات، ارتباطات و سنجش کوانتومی، در تربیت نیروی انسانی متخصص، حمایت از نوآفرینان و تقویت همکاری میان دانشگاه و صنعت نقش کلیدی دارند.
همزمان، هند برنامههای متعددی را برای حمایت از نوآفرینان و پژوهشگران جوان، بهویژه در حوزه علوم پایه و فناوریهای نوظهور، به اجرا گذاشته است. ماموریت ملی سامانههای فیزیکی–سایبری با سرمایهای بیش از ۳۶ میلیارد روپیه، منجر به ایجاد ۲۵ مرکز نوآوری فناوری در دانشگاهها و موسسات علمی شده است. این مراکز بر حوزههایی نظیر هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، رباتیک، اینترنت اشیا، امنیت سایبری، فناوریهای کوانتومی و فینتک تمرکز دارند و تاکنون بیش از ۸۰۰ نوآفرین از حمایتهای آنها بهرهمند شدهاند.
در بخش آموزش و پرورش نوآوری، ماموریت نوآوری آتال (AIM) و برنامه ملی توسعه و استفاده از نوآوریها، نقش مهمی در پرورش استعدادهای آینده ایفا کردهاند. بیش از ۱۰ هزار آزمایشگاه نوآوری در مدارس سراسر هند ایجاد شده که مهارت حل مسئله دانشآموزان پایه ششم تا دوازدهم را تقویت میکند. قابل توجه آنکه بیش از نیمی از این آزمایشگاهها در مناطق روستایی قرار دارند و بیش از ۱۱۷۰ مورد از آنها در مناطق کمتر توسعهیافته ایجاد شدهاند.
در سطح دانشگاهی نیز، ۷۲ مرکز رشد فعال در موسسات دولتی و خصوصی، خدماتی نظیر مشاوره، سرمایهگذاری اولیه و شبکهسازی را به نوآفرینان ارائه میدهند. افزون بر این، برنامه جذب و حمایت از استعدادهای جوان، بیش از ۱۱۷۰۰ پژوهشگر و ۱۱۷۰ عضو هیئت علمی جوان را تحت پوشش قرار داده است. بودجه این برنامه در بازه ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ از ۷ میلیارد روپیه فراتر رفته و شامل بورسیهها، فلوشیپهای تحصیلات تکمیلی، فرصتهای پسادکترا و حمایت از پژوهشهای کاربردی میشود.
مجموع این اقدامات نشان میدهد که هند با سرمایهگذاری هدفمند، ساختارمند و بلندمدت در نوآوری و پژوهش، در حال ایجاد یک زیستبوم فناورانه پویا است؛ زیستبومی که میتواند پایهای برای رشد پایدار اقتصاد دانشبنیان، جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی و تثبیت جایگاه این کشور در عرصه فناوریهای پیشرفته جهانی باشد.
