تلاش هند برای تثبیت جایگاه مستقل خود در اوراسیا وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که در آن دالانهای ترانزیتی، زیرساختهای مالی نوین و ابزارهای دیجیتال پرداخت به محور اصلی راهبرد دهلینو برای حضور مؤثر در تجارت قارهای تبدیل شدهاند.
به باور روپال میشرا، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات روسیه و آسیای مرکزی دانشگاه جواهر لعل نهرو، سیاست اوراسیایی هند در حال عبور از یک نقطه عطف راهبردی است. در این مسیر، توسعه کریدورهای حملونقل، ایجاد سازوکارهای مالی جایگزین و بهرهگیری از فناوریهای نوین پرداخت، نقش کلیدی در تقویت استقلال اقتصادی و تجاری دهلینو ایفا میکنند.
هند که فاقد مرز زمینی مستقیم با آسیای مرکزی و افغانستان است، دالان حملونقل بینالمللی شمال–جنوب (INSTC) را بهعنوان ابزار اصلی خود برای دور زدن محدودیتهای ترانزیتی پاکستان برگزیده است. این مسیر امکان اتصال هند به بازارهای روسیه، آسیای مرکزی و افغانستان را فراهم کرده و زمینه صادرات محصولات شیمیایی، ماشینآلات و کالاهای صنعتی هند را تقویت میکند. افزون بر این، INSTC دسترسی زمینی دهلینو به مناطق غنی از منابع در شمال اوراسیا را تسهیل میسازد.
با وجود این ظرفیتها، این دالان با موانع مهمی مواجه است. عبور مسیر از ایران و روسیه ــ که هر دو تحت تحریمهای بینالمللی قرار دارند ــ فرآیند تأمین مالی پروژهها را با دشواری روبهرو کرده و موجب احتیاط بانکها و تردید بخش خصوصی در سرمایهگذاری شده است. در سطح اجرایی نیز اختلاف عرض خطوط ریلی، ضعف هماهنگیهای گمرکی و استفاده محدود از سامانه دیجیتال eTIR مانع شکلگیری یک شبکه حملونقل یکپارچه شدهاند.
میشرا تأکید میکند که ریشه بسیاری از این چالشها را باید در کمبود زیرساختهای کارآمد مالی، بیمهای و دیجیتال جستوجو کرد؛ زیرساختهایی که بدون آنها، دالانهای ترانزیتی به مسیرهایی روان و اقتصادی تبدیل نخواهند شد. جلب اعتماد شرکتهای خصوصی فعال در حوزههای لجستیک، انرژی و تولید نیز همچنان یکی از پیچیدهترین موانع پیش روی این پروژههاست.
در کنار این چالشها، فرصتهای قابلتوجهی نیز برای هند ایجاد شده است. چرخش راهبردی روسیه به سمت آسیا، تلاش ایران برای تبدیلشدن به یک گره ترانزیتی منطقهای و اصلاحات لجستیکی و مالی در هند، همگی به تسریع پیشرفت INSTC کمک کردهاند. در همین چارچوب، بانک مرکزی هند در آگوست ۲۰۲۵ با تسهیل تسویه مالی روپیه–روبل و سادهسازی افتتاح حسابهای ویژه روپیه (SRVA)، مسیر پرداختهای دوجانبه را کوتاهتر کرده و همزمان توسعه نرخهای مرجع مستقیم ارزی را با هدف کاهش وابستگی به دلار در دستور کار قرار داده است.
در مجموع، آینده این دالانها به سطح هماهنگی میان کشورهای عضو، میزان اعتماد سرمایهگذاران خصوصی و ثبات محیط سیاسی منطقه وابسته خواهد بود؛ عواملی که تعیین میکنند آیا INSTC به یک شریان پایدار تجارت اوراسیایی تبدیل میشود یا خیر.
